EBM

Czym jest Evidence-Based Medicine (EBM)?

EBM to podejście do podejmowania decyzji klinicznych, w którym łączy się:

  • najlepsze dostępne dowody naukowe,
  • doświadczenie i osąd kliniczny profesjonalisty,
  • wartości, potrzeby i preferencje pacjenta.

EBM nie jest zestawem sztywnych reguł. To sposób pracy z informacją medyczną, który ma prowadzić do świadomych, uzasadnionych i bezpiecznych decyzji terapeutycznych.

Opracowanie własne

Dlaczego EBM jest potrzebne

Współczesna medycyna generuje ogromną liczbę publikacji. Nie wszystkie są wysokiej jakości, a część zawiera błędy metodologiczne, bias lub niepełne dane. EBM powstała po to, aby:

  • oddzielać wiarygodne dowody od informacji niskiej jakości

  • ograniczać decyzje oparte wyłącznie na autorytecie lub intuicji

  • zmniejszać ryzyko stosowania nieskutecznych lub szkodliwych interwencji

EBM chroni zarówno pacjenta, jak i profesjonalistę medycznego.

Ratajczak P. Jakość życia w ujęciu medycyny opartej na dowodach naukowych. W: Nowakowska E (red.). Jakość życia w ujęciu medycznym, społeczno-ekonomicznym i prawnym. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego; 2023.

Trzy filary EBM

1. Dowody naukowe

Podstawą są aktualne badania o możliwie najwyższej jakości metodologicznej, w szczególności:

  • przeglądy systematyczne
  • metaanalizy
  • randomizowane badania kliniczne

Kluczowe jest nie tylko „co pokazuje badanie”, ale jak zostało przeprowadzone.

2. Doświadczenie kliniczne

Dowody wymagają interpretacji. Klinicysta ocenia, czy i jak wyniki badań można zastosować u konkretnego pacjenta, biorąc pod uwagę jego stan kliniczny, choroby współistniejące i realne warunki leczenia.

3. Preferencje pacjenta

Nowoczesna EBM zakłada udział pacjenta w decyzjach terapeutycznych. Dane naukowe pokazują średnie efekty w populacji, ale wybór terapii powinien uwzględniać cele, obawy i oczekiwania konkretnej osoby

 

Jak wygląda proces EBM w praktyce

EBM jest procesem, a nie jednorazowym działaniem. Najczęściej obejmuje:

  1. sformułowanie konkretnego pytania klinicznego,

  2. wyszukiwanie rzetelnych źródeł danych,

  3. krytyczną ocenę jakości dowodów,

  4. zastosowanie wyników w praktyce,

  5. ocenę efektów podjętej decyzji.

Ten cykl może być wielokrotnie powtarzany i aktualizowany wraz z pojawianiem się nowych danych.

Rola przeglądów systematycznych i Cochrane

Przeglądy systematyczne są jednym z najważniejszych narzędzi EBM, ponieważ:

  • analizują całość dostępnych badań na dany temat,

  • stosują jasno określoną metodologię,

  • ograniczają ryzyko selektywnego doboru wyników.

Cochrane odgrywa kluczową rolę w rozwoju EBM, tworząc standardy metodologiczne, narzędzia oceny ryzyka bias oraz wysokiej jakości syntezy dowodów wykorzystywane w wytycznych klinicznych.

EBM a jakość i bezpieczeństwo opieki zdrowotnej

Stosowanie EBM:

  • poprawia jakość leczenia

  • zwiększa bezpieczeństwo pacjentów

  • wspiera racjonalne wykorzystanie zasobów

  • ogranicza praktyki nieskuteczne lub nieuzasadnione

EBM jest również podstawą nowoczesnych wytycznych klinicznych, oceny technologii medycznych i decyzji refundacyjnych.

Ograniczenia EBM

EBM nie eliminuje niepewności. Część pytań klinicznych nie ma jednoznacznych odpowiedzi, a nie wszystkie populacje są dobrze reprezentowane w badaniach. Dlatego EBM nie zastępuje myślenia klinicznego, lecz je porządkuje i wzmacnia.

Podsumowanie

Evidence-Based Medicine to fundament nowoczesnej medycyny opartej na jakości, transparentności i odpowiedzialności. Jej celem nie jest narzucanie decyzji, lecz wspieranie profesjonalistów i pacjentów w podejmowaniu najlepszych możliwych wyborów zdrowotnych na podstawie wiarygodnych danych.

Źródła

  1. Higgins JPT, Thomas J, Chandler J, Cumpston M, Li T, Page MJ, Welch VA, editors.
    Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions. Version 6.4. Cochrane; 2023.
    Available from: https://training.cochrane.org/handbook

  2. Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al.
    The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews.
    BMJ. 2021;372:n71.
    doi: 10.1136/bmj.n71

  3. Guyatt GH, Oxman AD, Vist GE, Kunz R, Falck-Ytter Y, Alonso-Coello P, Schünemann HJ; GRADE Working Group.
    GRADE: an emerging consensus on rating quality of evidence and strength of recommendations.
    BMJ. 2008;336(7650):924–926.
    doi: 10.1136/bmj.39489.470347.AD
    (metodologia nadal obowiązująca; aktualizowana w GRADE Handbook 2023)

  4. Schünemann HJ, Brożek J, Guyatt G, Oxman A, editors.
    GRADE Handbook for Grading Quality of Evidence and Strength of Recommendations. Updated 2023. GRADE Working Group.
    Available from: https://gdt.gradepro.org/app/handbook/handbook.html

Przewijanie do góry